Collectanea 801–900

In easdem ansas pervenisti.

Plato in Phedro: Hac de re, o amice, in easdem ansas peruenisti. Id est 'non isto modo elaberis; immo compraehensus es, nec effugies, quin dicas'.

Herculem insimulas ignaviae

Id est crimen imponis, quo nihil minus in eum cadit. Veluti si quis Catonem leuitatis, Lucretiam impudicitiae, Socratem incontinentiae, Ciceronem infantiae. Apud Plutarchum legere memini.

Dares entellum provocas

Vergilius Aeneidos libro v. Daretem inducit viribus et iuuenta elatum insolentius sese iactantem Entellumque senem quidem, sed exercitatiorem ad certamen prouocantem, verum ab eodem mox superatum. Hieronymus ad Augustinum Memento, inquit, Daretis et Entelli, id est caue tu iuuenis et arrogantior me senem et tanquam his certaminibus defunctum rursum ad fustes prouoces, quid possim irritatus, magno fortassis tuo malo experturus.

In aere meo est

Quem nobis beneficiis deuinctum significamus, eum in aere nostro esse dicimus. Apud Ciceronem legitur.

Amici mores noveris non oderis.

Prouerbialem sententiam fuisse Porphyrion admonet, ne quis sit in leuibus amicorum viciis morosior.

Bithus contra Bachium.

Bithus et Bachius nobile par gladiatorum, quorum meminit Sueto nius, pari arte parique audacia. Vnde quum duo aeque improbi inter se contendunt, ita vt neuter alteri velit concedere, hac allegoria licebit vti. Horatius in Sermonibus: Vt non / compositi melius cum Bitho Bacchius, Rupili Persiique parem inter se improbitatem significans.

Commodandum amicis, sed usque ad aras

Pericles (vt in Noctibus refert Gellius) ab amico rogatus, vt in causa quadam falsum deieraret, hunc in modum respondit: Δεῖ με συμπράττειν τοῖς φίλοις, ἀλλὰ μέχρι θεῶν. Opus est commodare amicis, sed vsque ad aras deorum.

Vel caeco appareat

De re vehementer perspicua prouerbialis hyperbole.

Cascus cascam duxit

Quoties vetulo marito vetula vxor nubit, deformi deformis, μεταφορικῶς dicitur, quum turpia turpibus placent, stulta stultos delectant.

Mopso Nisa datur.

Vbi res praeclara homini admodum indigno contingit.

Floribus austrum immisisti.

Buccolica metaphora in eum, qui noxiis pro salutaribus vtitur quiue perniciosas res optauit.

Apros fontibus immittere

Eundem cum superiore translatione obtinet significatum. Est autem vtraque apud Vergilium in Aeglogis: Eheu, quid volui misero mihi? Floribus austrum Perditus et liquidis immisi fontibus apros.

Ibyci grues

Αἱ Ἰβύκου γέρανοι apud Graecos in prouerbium venerunt. Quoties enim sceleribus nouo quodam et improuiso casu proditis scelesti poenas darent, Ibyci grues adesse dicebant. Eamque allegoriam ab huiusmodi euentu natam ferunt. Ibycum quempiam, quum a latronibus occideretur, grues forte superuolantes obtestatum. Eos latrones multo post in foro sedentes superuolantibus gruibus per iocum inter se dixisse 'En Ibyci grues'. Eum sermonem assidentes rapuisse in suspicionem atque ita proditos supplicium confessos dedisse.

Ipsi testudines comedite qui cepistis

Simillimum est illi Terentiano : Tute intristi; tibi omne est exedendum. Ex apologo natum putant, quo narrantur piscatores testudinem captam inter se partiti fuisse, a cuius esu quum abhorrerent, Mercurium ad edendi partes inuitasse. Verum ille recusans iussisse ipsos testudinem peredere , qui cepissent. In eos quadrat, qui negocio male instituto alios deinde conantur admiscere. Iis respondendum hunc in modum: 'Sine me coepistis, sine me perficite. Ipsi testudinem comedite, quam cepistis'.

Ventres

Homines edaces ventrique vni deditos ventres appellamus. Epimenides Cretenses 'pigros ventres' appellat, Lucilius parasitos et epulones item ventres dixit. Terentius: In ventrem ingere parasitum totum significans.

Rudem accipere

Gladiatores, quibus permissum erat a gladiatorio munere cessare, rude donati dicebantur. Ea cessatio virga dabatur, quam rudem appellabant; vnde hoc modo dimissi rudiarii vocabantur. A qua dimissione quibus ob aetatem concessum est, vt ab administratione rerum semoti quietem agant, veluti iam rebus perfuncti, rudem accepisse prouerbiali metaphora dicuntur. Horatius in Epistolis: Spectatum satis et donatum iam rude quaeris, Moecenas, iterum antiquo me includere circo.

Albae gallinae filius

In hominem feliciter natum conuenit. Iuuenalis: Quia tu gallinae filius albae.

Demulcere caput

Est blande cuipiam assentari, ab adulantium gestu sumptum. Hieronymus ad Augustinum: Praetermitto blandimenta, quibus meum caput demulces.

Oedipi imprecationes

Citatur ex Aeschylo pro diris et acerbis malis. Oedipus enim imprecationibus suis vtrunque filium et genus omne subuertit.

Novi simonem et simon

De malis inter se notis.

Tuis te pingam coloribus

Pro eo quod est talem te praedicabo, qualis es, idque in malam partem. Hieronymus in Rufinum: Possem et ego te tuis coloribus pingere et insanire contra insanientem. Idem contra eundem: Et haec in medium prolaturum meisque me coloribus esse pingendum.

Simia vel pulcherrima deformis est

De his dicitur, quae ipso genere sunt mala atque aspernanda, vti si quis diceret Poenum integerrimum tamen perfidum esse. Refertur a Platone in Hippia maiore Heraclyti nomine.

Vespa cicadae obstrepit

Quum inferior multo prouocat doctiorem. Theocritus in Buccolicis: Σφὰξ βομβῶν τέττιγος ἐναντίον.

Dolio hauris

De eo, qui affatim potitur optatis. Theocritus: Ἐκ πίθου ἀντλῆς δῆλον, E dolio nimirum hauris.

Graviora sambico patitur

In eos competit, qui dira ferunt ac diuturna mala. Refertur, si satis memini, in Problematis Plutarchi. Natum a Sambico quopiam malefico, qui statuis Olympiacis sublatis ac diuenditis deinde Aristarcheo Dianae Elidensis templo incenso compraehensus et, vt facinorum socios proderet, annum perpetuum dirissimis cruciatibus subiectus est.

Oleo tranquillior

Plautus in Poenulo: Ita hanc canem faciam tibi oleo tranquilliorem. Oleum enim tacite leniterque fluit. Vtitur eodem et Plato in dialogo de scientia.

Auricula infima mollior

Simillimum est superiori. Cicero in Epistolis ad Atticum: Tu quemadmodum me censes oportere esse in republica et nostris inimiciciis, ita et esse et fore auricula infima scito molliorem.

Manu facere

Est omnia diligentia fingere formareque natura non multum adiuuante. Cicero in epistolis: Quaedam ingenia facilia et expedita, quaedam manu (vt aiunt) facienda sunt.

Ficos dividere

In parcos olim dicebatur. Martialis: Quadringenta secat, qui dicit σῦκα μέριζε.

Cumini sector

Pro eodem refertur apud Aristotelem.

Res est in cardine

Pro eo quod est: Proxima est, vt efficiatur. Seruius prouerbium esse admonet exponens illud Maronis: Haud tanto cessabit cardine rerum. Cicero: In eo cardo rei vertitur.

Matura satio saepe fallit, sera nunquam non fallit

Prouerbium rusticorum, quo monemur in omni negocio maturandum magis quam comperendinandum. Refertur a Columella his verbis: Vetus est agricolarum prouerbium maturam sationem saepe decipere solere, seram nunquam quin mala sit.

Γέλως Ἰωνικός

Risus Ionicus. Olim iactatum in cinedos, propterea quod Ionum mollicies, ita vt Milesiorum et Sybaritarum, in fabulam abiit.

Purior clavo

Ὑπερβολὴ παροιμιώδης in homines vehementer integros et incorruptos. Clauus enim semper fluctibus alluitur.

Dorica musica

In homines munerum appetentes dici potest. Est autem anceps allusio et ad vocem τοῦ δώρου et ad notissimas illas speties musices Doriam, Lydiam, Phrygiam, Beoticam. Aristophanes in Equitibus in Cleonem iocatur, qui nullam aliam musicam discere potuerit quam Doricam: Οὗτος οὐ δύναται μαθεῖν, Ἢν μὴ δωροδοκηστί, deprauate pro eo quod est δωριστί.

Neque terram attingens neque coelum

De iis, quae longe absunt ab eo, de quo agitur. Vtitur eo prouerbii loco Lucianus in Pseudomante.

Nihil ad chordam

De hiis, qui longe discrepant ab eo, quod spectatur. Translatum a saltationibus, vbi gestus debet ad fides citharae respondere.

Haud iterum capitur laqueo vulpes

Ἀλλ᾿ οὐκ αὖθις ἀλώπηξ, deest 'in laquaeum inducitur'. De callidis, quos frustra coneris iterum fallere. Veterum insigniumque adagiorum ab Erasmo Roterodamo Canonico et sacrae theologiae professore disertissimo hactenus collectorum finis.