Collectanea 301–400

Hec raetia nihil traxerunt.

Αὕτη ἡ μύρινθος οὐδὲν ἔσπακεν, id est Retia nihil traxerunt. A piscatoribus translatum in eos, qui frustra quippiam captarunt.

Homo Euripus.

Ἄνθρωπος Εὔριπος, id est Homo Euripus. In mutabiles inconstantesque dicitur, ab Euripi maris natura sumptum, quod incredibili impetu in singulos dies septies aestu mutato defluit totiensque refluit.

Rana Seriphia.

Plinius Naturalis hist. li. viii. ca. lviii. scripsit in Seripho cicadas etiam mutas esse. Hic Hermolaus pro cicada ranam reposuit addens Stephano auctore Graecis in prouerbio fuisse βάτραχος Σερίφιος, id est Rana Seriphia, in homines immodice taciturnos.

Bos in lingua

Βοῦς ἐπὶ γλώσσης, id est Bos in lingua, in eos dici solitum, qui pecunia corrupti libere loqui non valent. Simile est illud, quod in Demosthenem dixit populus: Argentanginam patitur. Quod autem in priore prouerbio bos pro pecunia accipitur, inde est quod apud Athenienses numismata bouis figuram habebant.

Bos Cyprius.

Βοῦς Κύπριος, id est Bos Cyprius, in sordidos victuque immundo homines dicitur. Nam auctore Pompeio in Cypro boues humano stercore pascuntur.

Ranis propinas.

Βατράχοις οἰνοχοεῖς, id est Ranis propinas, id est ministras iis, qui ipsi abundant. Quo prouerbio Hermolaus in quadam ad Picum epistola hunc in modum est vsus: Picus iste paruo pedi magnos calceos circumdedit. Quid enim tot rhetoricis? Aut quid omnino ranis propinat? imo Seriphiis addidi. Qua vna in oratione tria attigit adagia, primum de calceis pede maioribus, alterum de propinante ranis, tertium de Seriphiis ranis. Quamquam hic quidem et alia significatio subesse poterat, vt ideo Picum ranis dixerit propinasse, quod rhetoricis argumentis eos defenderit, qui rhetorica non delectantur, nempe ranae, quibus vinum non sapiat; tum et Seriphiae ranae, homines infantissimi, quos ab eloquentissimo patrono defendi non conueniebat.

Acanthia cicada.

In Aeolia vrbs nomine Acanthon, circa quam cicadas mutas esse Stephanus est auctor. Inde prouerbium Ἀκάνθιος τέττιξ, id est Acanthia cicada, in homines nimium taciturnos.

Ranae aquam: Cato pingue.

Quoties id ministratur, quo qui accipit delectatur maxime; ranae aquam, cato seu feli seuum datum dicimus.

Malis percutere.

Idem est quod muneribus corrumpere. A fabula Atalantae et Hippomanis sumptum, qui proiectis malis aureis virginem alioqui insuperabilem superauit.

Noctua volavit

Vbi negocium felicius succedit, noctuam volasse dicimus. Nam noctua volans apud Athenienses victoriae erat augurium.

Annosam arborem transplantas

Γεράνδριον μεταφυτεύειν, id est Veterem arborem transplantare dicitur is, qui iam senem ad nouum vitae institutum vocat. Quod vulgo et hodie dicunt vetulum canem vix loris assuescere. Qua in re nos olim multum olei et impensae perdidimus.

Terrae onus

Γῆς βάρος, id est Terrae onus. De hominibus nulli bonae rei vtilibus.

In sylvam ligna ferre.

Est eos velle augere eo, quo maxime abundant. Horatius in Sermonibus: Atque ego cum Graecos facerem natus mare citra Versiculos, vetuit me tali voce Quirinus, Post mediam noctem visus, quum somnia vera: 'In syluam non ligna feras'.

Tertius Cato Sapientiam octavus.

Ironice in homines tetricos dicitur quique sibi vehementer videntur sapere. Iuuenalis: Tertius e coelo cecidit Cato. Nam duos Catones coelo demissos creditum est, vt bellum cum viciis gererent. Horatius: Haec me Stertinius sapientum octauus. Septem enim apud Graecos numerantur sapientes.

Sequnda meliora.

Α sacra facientibus translatum, qui sacrificium iterare consueuerunt, si quando prima hostia non litassent. Testis Cicero lib. De diuinatione secundo. Idem monemur hoc Graeco prouerbio quod euangelica parabola de amico, qui noctu amici pulsauit ostium ac tres panes improbe petens accepit.

Eadem pensaberis trutina.

Ea lege tecum agetur, qua tu cum aliis egeris. Horatius in Sermonibus: Hac lege in trutina ponetur eadem. Idem in Epistolis: Romani pensantur eadem / scriptores trutina. Similis huic euangelica metaphora: Eadem mensura, qua emetiemini, remetietur vobis. Vtraque translatio accommodatissima. Quin et Persius Horatium, vt solet, exprimens Examenque, inquit, improbum in ista / castiges trutina.

Nil intra est oleam: nil extra est in nuce duri.

Prouerbialis est versus apud Horatium in Epistolis in eos, qui manifesto falsa pro veris affirmant et confessa negant. Nam cum huiusmodi hominum genere non est dissertandum. Constat autem inter sanos et extra in nuce duri esse aliquid et intra oleam.

Ire per extentum funem

Est rem perdifficilem factu facere. Parum liquet, vnde translatum, etiam si Acroni a funambulis sumptum videtur, qui per funem protensum inambulant. Horatius: Ille per extentum funem mihi posse videtur Ire poeta, meum qui pectus inaniter angit.

Propria vinea cedere.

Dicitur is, qui semetipsum suosque carpit ac lacerat. Horatius: Multa quidem nobis facimus mala multa poetae Vt vineta egomet caedam mea.

Zonam perdidit

Castrense prouerbium in eos, qui nihil habent. A Graeca fabula tractum Acron admonet, Porphyrion a militum consuetudine, qui quicquid habent, in zona secum portant. Est autem apud Horatium in Epistolis: 'Ibit eo quo vis qui zonam perdidit', inquit.

Taurum tollet qui vitulum sustulerit

Politianus in Miscellaneis: Hinc etiam puto natum prouerbium illud, vt dicatur posse taurum tollere qui vitulum sustulerit. Refertque ibidem Quartillae verba ex Petronio: Iunonem meam iratam habeam, si me vnquam meminerim virginem fuisse. Nam infans cum paribus inquinata sum et subinde prodeuntibus annis maioribus me pueris applicui, donec ad hanc aetatem perueni. Ex quo sensus prouerbii liquet, videlicet maiora peccaturum maiorem, qui puer minoribus viciis assueuerit.

Narthecophori multi, bacchi vero pauci

Apud Platonem legitur in Phedone, a Bacchanalium cerimoniis translatum, in quibus omnes quidem thyrsos, id est hastas viteas, Bacchi insigne gestabant, Bacchi tamen non omnes erant. Conuenit in eos, qui insigne virtutis ac eruditionis habent neque virtutem neque doctrinam habentes. Perinde ac si dicas 'Non omnis theologico pallio insignitus theologus neque omnes pilleati litteras sciunt neque omnes cucullati monachi sunt'.

Iustitia iustior

Δικαιότερος σταχάνης. Δίκης δικαιότερος. Vtrunque de iis dicitur, quos admodum iustos et aequos signiflcamus.

De pilo pendet

Ἐκ τριχὸς κρέμαται, id est Ex capillo pendet. De rebus vehementer du biis et periculosis. Quod verbi vel hodie vulgo nostrati in ore est.

Lupi faucibus eripui

Ἐκ λύκου στόματος ἀφείλω. De iis, qui praeter spem rem propemodum amissam recipiunt. Veluti si nos pecuniam a praefecto littoris Douariensis recepissemus.

Non capit murem Elephantes.

Ἐλέφας μῦν οὐχ ἁλίσκει, id est Elephantus murem non capit, id est ii, qui magno sunt animo, res minutas negligunt.

Elephantem ex musca facis

Ἐλέφαντας ἐκ μυίας ποιεῖς, id est Elephantos ex muscis facis. Conuenit in eum, qui parua sermone amplificat. Simile est illud Paruo pedi calceos magnos circundare.

De lapide emptus.

In hominem obscurum vilissimumque dicitur. Nam emptitii serui infimae notae erant. Cicero: Praeter duos de lapide emptos, a praeconis lapide sumptum. Simillimum est Graeco illi Cum sale emptus.

In eadem es navi.

Hoc est in communi periculo. Translatum ab his, qui eodem nauigio vehuntur, ad quos omne periculum communiter pertinet. Est apud Ciceronem in epistolis.

Lari sacrificant proterviam fecit.

De iis quoque dici potest, qui edaciores sunt conuiuae quique e conuiuio apposito nihil reliqui faciunt. Ex huiusmodi enim sacri genere nefas erat quicquam efferri. Simillimum huic est Catonis illud in quendam, qui patrimonium vniuersum absumpserat excepta domo vna, quae incendio conflagrauit. Hunc hominem Cato proteruiam fecisse dicebat, quod genus sacrificii est eiusmodi, vt reliquias igni absumi sit necesse.

Delphinum cauda alligas.

Graecum adagium in eos, qui teneri non queunt. Quod hodieque vulgo dicitur: Anguillam cauda tenes.

Invento Urso vestigia insequeris.

Α timidis venatoribus translatum in eos, qui praesente eo, quem debe ant vlcisci, alias nugas agunt. Simile est illud Platonis in Legibus de cane in lapidem iactum saeuiente eo qui iecit omisso.

Cocta numerabimus exta.

Hoc Diomedes grammaticus pro prouerbii exemplo posuit eiusque hunc esse sensum scripsit: Ex euentu sciemus.

Nescis quid vesper serus vehat.

Ex Menippeis satyris M. Varronis liber est teste Gellio lepidissimus, cui titulus est Nescis quid serus vesper vehat; quem prouerbialem esse, sicuti sunt plerique alii, puto nemini dubium videri. Quo grauiter monemur, ne praesenti prosperitate elati, futuri curam abiiciamus.

Ad vivum

Id est ad cutem vsque. Ita loquimur nimis exactam rationem significantes, videlicet quum rem nimis acriter vrgemus. Thrasymachus apud Platonem Socratem sycophantam appellat, id est calumniatorem, quod orationem suam ad nimis arctam rationem exigat deprauans potius recte dicta quam incautius dicta in meliorem sensum trahens. Additque: Quare sequundum exactam rationem, quando et tu ad viuum resecas, nullus artifex peccat. Nec huic dissimile illud apud Ciceronem pro Cecinna: Nam caeteri, inquit, tum ad istam orationem decurrunt, quum se in causa putant habere aequum et bonum quod defendant; si contra verbis et litteris et (vt dici solet) summo iure contenditur, solent eiusmodi iniquitati et boni et aequi nomen dignitatemque opponere. Est igitur summo iure contendere, leges ad viuum et nimis seueram rationem exigere, vnde et illud Summum ius summa malicia.

Norum convivia vel invocati accedunt

Graecum adagium apud Platonem in Conuiuio, vbi Socrates Aristodemum ad Agathonis conuiuium vna adducens 'Sequere me, inquit, 'vt prouerbium transgrediamur illud in hunc modum mutantes, quod ad bonorum hominum coenas boni homines etiam non inuitati proficiscuntur'.

Canis corio nunquam absterrebitur uncto

In Horatianis est Sermonibus in eos, qui lucri cupiditate turpitudinem libenter admittunt.

Crescentem tumidis infla sermonibus utrem

In eadem est Satyra de iis, qui per assentationem et falsas laudes stultis animos erigunt.

Cristae surgunt

In eos dicitur, qui sibi stulte placent seque ipsos mirantur. Ab auibus tractum. Iuuenalis: Quid apertius? Et tamen illi / surgebant cristae.

Subsidunt pennae

De iis dicitur, qui animos demittunt sibique placere desinunt. A pauonum consuetudine ductum. Iuuenalis: Vt tamen omnes / subsidantpennae.

Gygis anulus.

A Gyge illo, quem Glauco apud Platonem secundo De republica libro fingit, ductum prouerbium in eos, qui miris machinis et occultis dolis rem conficiunt.

A duce muliere ducitur mulier.

Graecum adagium in meticulosos.

Tam nudus quam ex matre.

Γυμνὸς ὡς ἐκ μητρός, Nudus vt ex matre. De vehementer egente dicitur.

Anus vulpes non capitur.

In longo rerum vsu callidos Graeci dicebant aut in eos, qui muneribus corrumpi non possunt.

Iovis cerebrum.

In eos dicebatur, qui genialiter viuerent, propterea quod apud Persas lautae sumptuosaeque epulae Iouis cerebrum vocarentur.

Rusticanum oratorem ne contemnas.

Id est hominem quamuis inferiore fortuna ne despicias. Graecum et hoc.

In tenebris saltas.

Id est sine teste laboras.

Sibi canere.

Est ad suam voluptatem, non aliorum iudicium quippiam facere. Hieronymus: Dignus qui sibi tantum canat et Musis. Et in Platonis Conuiuio tibicina sibi iubetur canere.

Estate vestem deteris.

In stulte profusos dictum, qui sine causa prodigunt atque ibi, vbi sumptu est opus, egent.

In trivio sinu.

In perplexos conuenit et dubitantes, quid potissimum sit agendum.

Mercurius non doctus.

Contumeliosum adagium in eos, qui experientia rerum, non eruditione sapiunt. Simile Horatianum illud de Ofello: Rusticus anormis sapiens crassaque Minerua Doctus.

Dormientis rete cepit.

A piscatoribus translatum, quibus et dormientibus retia pisces capiunt. Competit in eum, cui res stulte instituta bene tamen vertit cuiue citra operam boni quippiam obuenit.

Cothurno instabilior.

In hominem lubrica ancipitique fide dicitur. Nam cothurnus calciamenti genus est vtrilibet pedi conuenientis.

In vino veritas

Ἐν οἴνῳ ἀλήθεια. Vinum enim cuiusque ingenium arguit. Alcibiades in Symposio Platonis: Quae vero sequuntur non prius audietis quam prouerbium illud recensuerim, vinum et cum pueritia et sine pueritia esse veridicum.

Ab asino lanam

Simile est Plautino illi: E pumice aquam postulas. Neque enim est ab asino lana expectanda.

Spartano liberior

Spartani enim generoso minimeque seruili ingenio fuisse perhibentur.

Ventus neque navigare sinit. neque manere.

Eundem habet sensum cum Terentiano illo: Auribus lupum teneo.

Iuppiter absque filiis.

De inopinabilia incredibiliaque dicentibus. Simile est Horatiano illi: Nihil intra est oleam, nil extra est in nuce duri.

Ollae amicitia.

De his dici solitum, qui ventris causa fiunt amici, quos mensae amicos sapiens quidam appellat.

Doliaris vita.

Est vita frugalis minimeque ambitiosa. A Dyogenis dolio sumptum adagium.

De gustu iudicare.

Ex leuicula re maiorum coniecturam facere.

Vel ter sex: vel tres taxilli.

Ἢ τρὶς ἓξ ἢ τρεῖς κύβοι, id est Vel ter sex vel tres taxilli. Ab iis dici solitum, qui extrema volunt experiri, vt aut omnia vincant aut amittant omnia. In ter sex talis summa victoria consistebat, in tribus nulla.

Sylontis chlamys.

De veste ambitiosa dicebatur. Syloson enim Dario priuato adhuc vestem quandam precio inaestimabili donarat. Cuius muneris memor creatus rex illum ab exilio restituit.

Equus me portat: rex alit.

Ἵππος με φέρει, βασιλεύς με τρέφει, id est Equus me portat, rex me alit. Graecum adagium: qui alieno sumptu molliter et magnifice viuunt. Quod a milite quodam Philippi regis natum ferunt, qui a matre monitus, vt missionem peteret, hunc in modum responderit. Idem Horatius Aristippo tribuit in Epistolis: Rectius hoc et Splendidius multo est, equus vt me portet, alat rex. Quo in loco Acron prouerbii eius admonet.

Corcorus in lachanis Graculus inter musas. Anser inter olores.

Κόρκορος ἐν λαχάνοις, id est Corcorus inter olera. In eos dici solitum qui, quum infimae sint conditionis, maximis tamen aequari volunt. Est enim corcorus apud Plinium oleris genus vilissimum. Nec huic dissimile Graculus inter Musas et Vergilianum illud Anser inter olores.

Aderit Temessaeus Genius.

Refert Pausanias in Eliacis Temessae comitem conueniendum Vlyssis ob virginem constupratam occisum, atque ob id laruas eius, nisi placarentur quotannis oblata virgine, grassari solitas acperniciem adferre omni aetati ac sexui; isque genius eius loci creditus est. Hunc Euthymus pictes, id est pugil, Temessam reuersus compescuit virgine quam deuouerant liberata atque in matrimonium accepta. De eodem ita meminit Elianus: Euthymus, inquit, Locrus ex Italia pyctes inclytus et robore insigni fuit. Lapidem gestabat ingenti magnitudine, qui Locris ostenditur, et Temeseum heroa quod cuique per vim abstulerat reddere coegit, etiam cum foenore; vt inde natum sit adagium iis, qui sordidos et iniustos quaestus faciunt, affore Temesaeum genium, id est dependenda cum foenore quae praeter ius abstulerint.

In lenticula unguentum.

Apud A. Gellium li. xiii. ca. xxvii. deprauate legitur hoc adagium, puta τὸν ἐν τῇ φακῆ μῦθον, id quod hunc in modum emendat Hermolaus: τὸ ἐν τῇ φακῆ μύρον, id est In lenticula vnguentum. Est autem lenticula leguminis genus lenti persimile, sed diuersum. Dici conuenit in eos, qui rem per se rectam non apte neque in loco agunt. Sic enim Fronto apud Gellium: Videte tamen, inquit, ne existimetis semper atque in omni loco 'mortales multos' pro 'multis hominibus' esse dicendum, ne plane fiat Graecum illud de Varronis satyra prouerbium τὸ ἐν τῇ φακῇ μύρον. Nisi forte lenticulam pro vasculo malimus accipere; vtrumque enim ea vox significat.

Inexplebile dolium

Vtrumque a Belidum puellarum supplicio tractum. Prius in auidos et rapaces dicitur, posterius in obliuiosos, quibus quicquid eruditionis infunditur protinus effluit. Ab eadem fabula ductum et illud, quod hodieque vulgo perseuerat: Cribro aquas haurire. Plato De republica li. secundo: Iniustos coeno quodam apud inferos obruunt et aquam cribro ferre cogunt.

Odi memorem compotorem

Hanc sententiam quoniam epigrammaticus poeta Graecis verbis carmini inseruit, non dubitandum arbitror, quin fuerit prouerbialis. Inseruit eodem modo Pythagoricum illud Candide, κοινὰ φίλων sunt haec tua, Candide, πάντα. Et Iuuenalis Apollinis oraculum intertexuit: E celo descendit Γνῶθι, σεαυτόν. Martialis epigramma notissimum est in Procillum, qui inter pocula iussus postridie cenatum venire, venit serio, perinde ac si inter vina dicta pondus habere debeant. Id epigramma hoc versu clauditur: Μισῶ μνήμονα συμπότην, Procylle, id est Odi memorem compotorem, Procille.

Aenigma sphingis oedipo propositum

Quis est, qui primum quatuor pedibus, mox duobus, demum tribus ingreditur? Homo. Is enim puer manibus quoque nititur, vt se erigat, deinde duobus pedibus se sustinet, donec decrepita aetas tertium pedem addat, id est bacillum.

Contra retiarium ferula

Do. Calderinus prouerbium fuisse admonet in eos, qui inflrmo praesidio contra maxime instructum pugnarent. Quod si verum est, simile huic fuerit illud: Leonem festuca conaris occidere. Quanquam idem paulo post alio delabitur, gladiatores olim, si minus placuissent, ferula caesos eiici solitos. Martialis in Epistola verba haec sunt: Denique videas, an te delectet contra retiarium ferula, id est an id faciendum tibi putes, quod nemo non damnet, exibilet.

Patres nostri comederunt uvam acerbam

Est in propheticis litteris Hebraicum adagium huiusmodi: Patres nostri comederunt vuam acerbam et dentes nostri obstupuerunt. Quo licebit vti, quotiens significare volemus alium in noxia esse et alium poenas pendere. Expetitur enim nonnunquam supplicium non ab iis, qui nos laeserunt, sed iis, qui referire nequeant. Eandem habet sententiam, quod vulgo iactatur: 'Suculam plaerumque luere, si quid scropha mater peccauit'.

In expuentem recidit quod in coelum expuitur

Graecis huiusmodi sententiam prouerbialem fuisse Franciscus Philelphus est auctor: In expuentis os recidere quicquid in coelum expuitur. Quo verbo monemur et festiuiter et grauiter, ne vel superis vel potentibus maledicamus. Huiusmodi enim voces per iugulum fere redire solent. Neque tutum est eos contumelia prouocare, qui possunt nutu perdere.

Scindere glaciem.

Apud eundem est pro eo quod est in nondum tentata viam aperire. A nauiculariis translatum, quorum vnus aliquis caeteris audacior per glacie concretum amnem nauim primus agere consueuit.

Manum de tabula

Illud autem quod est in Ciceronis epistolis Heus tu, manum de tabula; magister adest citius quam putaramus prouerbiale fuisse dubitandum non est; verum quem habeat sensum aut vnde sit sumptum, parum liquet. Tametsi e scholis mihi quidem natum videtur, a pueris qui declamationem reddituri praeceptoris interuentum metuunt, ne tum scribentes adhuc opprimantur, quum iam debeant ad recitandum esse parati.

Nihili cotio est

De iis, qui in posterum pollicentur, nihil autem donant in praesenti. Plautus: Vetus est 'nihili cotio est'. Quid autem sit cotio, Gellius exponit. Nam veteres peruulgate cotionem dixere arulatorem.

Transuersum unguem

Legitur in epistolis Ciceronis etiam hoc Vrge igitur transuersum vnguem (quod aiunt) a salo; quod quidem parum a nobis legentibus intelligi non est mirum, quando ipse qui scripsit intelligi nisi ab vno noluit. Illud nemo nescit, quam minimum spacium digito prouerbialiter significari solere, vt apud Ciceronem in Verrem: Digitum non discedebant. Et in Aulularia Plautinus Euclio: Si tu hercle ex istoc loco Digitum transuersum aut vnguem latum excesseris. Qui sermo a fabris translatus videtur, quos opera sua digitis latis metiri notissimum est, vt iugerum mensores agros pedibus metiuntur.

Scyllam defugiens in charybdim incidi

Notissimum adagium, quo notatur eorum imprudentia, qui in vtranuis partem nimis sunt vehementes, sic aliud malum fugientes, vt in aliud grauius incidant; vt si quis metuens, ne prodigus habeatur, in sordidi hominis notam veniat. Horatius: Nam frustra vicium vitaueris illud, / si te alio prauum detorseris. Quadrat item in eos qui, dum hoc infortunium vitare student, in illud deuoluuntur. Translatum est prouerbium a nauigantibus qui, dum incautius scopulum defugiunt, in Charybdim abripiuntur. Est enim vtrunque marinum periculum, verum alterum ab altero diuersum. Quippe Scylla quoniam extat, nauim elidit; Charybdis immensa altitudine absorbet.

Iungere vulpes Mulgere hircos.

Quod est apud Vergilium in Tyrside: Atque idem iungat vulpes et mulgeat hircos, pastoribus in prouerbio olim fuisse videri potest; nam rus sapit, haud vrbem. Dici conuenit in eos, qui insanum quippiam ac vehementer absurdum moliuntur. Praecesserat enim: Qui Bauium non odit, amet tua carmina, Moeui, quum vtrunque insanum sit, vel Bauium mirari vel Moeuio delectari. Tantundem item habet insaniae vel vulpes taurorum in morem aratro subiungere vel ex hirco lac velle exprimere.

Caligare in sole.

Apud Fabium legitur. Quadrat rectissime in eos, qui ingenii vicio in rebus clarissimis perinde vt in difficillimis caecutiunt, vt ii quibus Ciceronis oratio tenebricosa videri solet; qui ex auctoribus, vt quisque scripsit optime, ita intelligunt minime, et in libris tenebras esse causantur, quum ipsi in oculis tenebras secum ferant, vt nihil illis non obscurum esse possit. A caecis ductum est aut certe a noctuis aut denique a lusciosis, quorum oculis lumen ipsum solis pro tenebris est. Etenim quibus id vicii est, plus noctu quam luce vident.

Balbus balbum rectius intelligit.

Hieronymus in epistola ad Domnionem huiusmodi dicterio monachi cuiusdam stultitiam tangit, haud scio festiuiusne an acrius: Et idcirco, inquit, se eruditum putat, quia Iouinianum solus intelligit. Est quippe prouerbium balbum melius balbi verba cognoscere. Iouiniani vero stilum portentosum atque obscurum idem Hieronymus miris salibus deridet in praefatione librorum, quibus illius errorem coarguit. Id autem prouerbii ex ipsa natura sumptum fuisse nemo non videt. Competit in eos, qui indocte docti praeter indoctorum libros nihil intelligunt.

Camelum saltare

Quoties quippiam vehementer absurde et inuita Minerua contraque decorum fieri significamus, dicimus camelum saltare, veluti si quis natura seuerus ac serius elegans ac festiuus haberi affectet. Est apud diuum Hieronymum: Risimus, inquit, in te iuxta vetus prouerbium camelum saltantem.

Ut canis e Nilo

Hoc adagium ex eo apophthegmate natum apparet, cuius meminit Macrobius in primo Saturnalium, id est huiusmodi: Post fugam Mutinensem quaerentibus, quid ageret Anthonius, quidam familiaris eius respondit 'quod canis in Aegipto: bibit et fugit'. Nam in illis regionibus constat canes raptu crocodilorum exterritos bibere et fugere. Eo hunc in modum vti licebit, vt si quem poeticam cursim et leuiter attigisse significemus, eum olim e poetis hausisse dicamus, sed ita vt canes e Nilo.

Herbam dare vel porrigere.

Pro eo quod est se victum et alterum victorem agnoscere passim apud auctores occurrit. Translatum est a consuetudine militari. Antiquitus enim summum erat victoriae argumentum, si victus victori herbam porrexisset, tanquam ipsa etiam terra atque altrice humo se cedere signiflcans.

Dare manus.

Et hoc militare prouerbium est; nam qui se victori dedunt, vltro manus ad vincula offerunt. Horatius in Odis Iamiam efficaci do manus scientiae.

Hastam abiicere

Apud Ciceronem est in oratione pro Murena, pro eo quod est causae diffidere et contentionem relinquere. In harenam descendere pro eo quod est certamen inire. Harena cedere pro eo quod est certamen relinquere. Vtrunque adagium notius est quam vt inculcari debeat; vtrunque a gladiatoribus acceptum.

In tua ipsius te harena supero

Hoc est in tua ipsius arte ac studio. Veluti si medicus contra theologum de theologia disputans eum vinceret. Politianus: Et eos in ipsorum (quod dici solet) harena superabant.

Amor nullo magis emitur quam seipso

Sententia est non minus lepida quam moralis. Seneca amatorium efficacissimum ostendens Vis, inquit, amari? Ama. Naso Vt ameris, amabilis esto.

In amore mutuum non reddere turpissimum est

Vt illa ab emptoribus, ita haec a creditoribus mutuata sententia: In amore mutuum non reddere turpissimum est. Nam in beneficiis quanquam saepe fit, vt mutuum reddere etiam qui velint non possint, tamen in amore nemo est, qui mutuum reddere non queat. Vtraque prouerbii nomine a doctissimis auctoribus citata sententia est.

Si vultur es cadaver expecta

A Seneca positum est; dici solitum in testamentorum captatores, qui non aliter quam vultures aliorum morte saginantur. In eosdem est illud Martialis: Cuius vulturis hoc erit cadauer?

Ultra cornices vivax

Ὑπὲρ τὰς κορώνας βεβιωκώς, hoc est Vltra cornices vixit. Adagium est in senem viuacem; Merula auctor. Est enim cornix auis admodum viuax, id est itidem vt ceruus. Vnde satyricus quidam viuacem senectam ceruinam appellauit. Martialis: Cornicibus omnibus superstes. Horatius: Parem Cornicis vetulae temporibus Licen. Est enim etc.

Non omnibus dormio

Cicero epistolarum libro vii.: Olim 'non omnibus dormio'; sic ego, mi Galle, non omnibus seruio. Significat Cicero vetus illud fuisse Non omnibus dormio, hoc suum et nouum Non omnibus seruio. Prouerbium esse Non omnibus dormio Festus Pompeius docet; Merula translatum putat a maritis, qui vxores quaestus causa moechis prostituunt, qui somnum adsimulant, vt adultero concedant. Iuuenalis Doctus spectare lacunar, Doctus et ad calicem vigilanti stertere naso.

Et nos ferulae manum subduximus

Apte ab his dicitur, qui se quoque praeceptoribus vsos et litteras didicisse significant. Iuuenalis: Et nos ergo manum ferulae subduximus. Hieronymus ad Domnionem: Et nos didicimus litteras et nos saepe manum ferulae subduximus. Quam sententiam prouerbialem fuisse vt credam, tum figura ipsa commoueor, tum quod Hieronymus ea tam subinde vtitur.

Nullus comatus qui non idem cynoedus

Οὐδεὶς κομήτης ὅστις οὐ περαίνεται, hoc est Nullus comatus qui non idem cynoedus. Celebre Graecis fuisse prouerbium Synesius auctor est in eos, qui formae sunt studiosiores quam virum decet quique muliebri cultu delectantur.

Nos nostrum onus, vos clitellas

Pro adagio refert Fabius Institutionis lib. v. obscurius quidem aliquanto. Ex vetusto quopiam apologo natum videtur. Is qui Quintilianum emaculat, ascripsit eo significari prouerbio neutram partem absque onere abituram.

Ovum ovo simile et caetera

Perfectam similitudinem his fere modis prouerbialiter significamus: Non tam ouum ouo simile, quod est apud Fabium. Non tam lac lacti simile, Non tam aqua aquae similis, quae duo apud Plautum aliquoties inueniuntur. Eiusdem farinae prouerbii loco vsus est Politianus: Et omnino eiusdem (quod dici solet) farinae, hoc est eiusdem generis.

Contemptus proverbia

Contemptum ac vilitatem hoc ferme pacto declarabimus: Flocci non facio, Nauci non facio; vtrumque apud Plautum est. Pili non facio. Catullus: Non faciunt pili cohortem. Cicero ad fratrem: Ego enim ne pilo quidem minus te amabo. Huius non facio in Adelphis. Plautus: Vitam tuam viciosa nuce non emam. Haec vt praetereunda non putaui, ita admonuisse satis esse existimo. Plautus Homo trioboli pro nequissimo ac nullius precii dixit. Persius: Non tressis agaso. Idem: Et centum Graecos curto centusse licetur.

Iterum ad eundem lapidem offendere.

Graecum est: Δὶς πρὸς τὸν αὐτὸν προσκρούειν λίθον. Apte translatum pro eo quod est: Bis eadem in re peccare. Primus enim error vel Graeco adagio imprudentiae condonari solet, iteratus veniam non meretur. Horatius eandem sententiam aliter extulit metaphora a cantore sumpta: Et citharedus Ridetur, chorda qui semper oberrat eadem. Est igitur saepius eadem oberrare chorda culpam eandem iterum atque iterum admittere.

Penelopes telam retexere.

Apud Platonem legere memini pro eo quod est inanem operam sumere. Fertur enim Penelope procos hac conditione delusisse, vt tum se nupturam promitteret, vbi telam, quam tum texebat, absoluisset, itaque quod interdiu texuisset, id noctu solitam retexere. Potest item non absurde in eundem sensum accipi, vt is Penelopes telam dicatur retexere, qui nouare ac mutare quippiam conatur in opere optimo, in quo nihil nouari potest nisi in deterius. Veluti si quis rhetorices praecepta a veteribus absolutissime perscripta suo quodam more scribere denuo tentet.

Umbram suam metuere.

Dicitur is, qui sine causa metuit et ibi pueriliter periculum timet, vbi nihil est periculi. Apud Platonem prouerbii loco refertur. Cicero ad fratrem de consulatu petendo: Alter vero quo, dii boni, splendore est. Primum nobilitate eadem qua Catilina. Num maiore? Non, sed virtute. Quamobrem qui manium vmbram suam metuit, hunc negliges quidem etc.